Tijdens de jaarlijkse EMSA-workshop van het ‘European Coast Guard Functions Forum’ (ECGFF), georganiseerd door het European Maritime Safety Agency (EMSA), nam België deel met vertegenwoordigers van DG Scheepvaart (Stefanie Monsaert), Beheerseenheid voor Mathematisch model van de Noordzee (Kobe Scheldeman), Maritieme dienstverlening en kust (Yves Maekelberg) en Kustwacht (Eefje Deweer).
Multifunctioneel en complementair toezicht: de kracht van geïntegreerde capaciteiten
Een modern en effectief kustwachttoezicht vereist een multifunctionele aanpak, waarbij verschillende middelen – zoals satellieten, drones (onderwater en in de lucht), vliegtuigen, schepen en grondsystemen – complementair worden ingezet. Geen enkel instrument is op zichzelf voldoende om de complexe maritieme uitdagingen van vandaag aan te pakken. Door samenwerking tussen agentschappen (zoals EMSA, EFCA en FRONTEX) en het combineren van technologieën wordt een robuust, real-time beeld van de zee geboden. Dit maakt het mogelijk om zowel veiligheid, milieu, visserij en handhaving efficiënt te coördineren
Geopolitieke evoluties en operationele impact
De deelnemers bogen zich over de snel veranderende geopolitieke context en de gevolgen daarvan voor de dagelijkse maritieme operaties. Opvallend is de recente toename van vals gevlagde schepen en de activiteiten van de zogenaamde schaduwvloot: oudere, slecht onderhouden schepen waarbij authenticiteit van vlag en verzekeringsdocumenten moeilijk te verifiëren is vormen een groter risico voor incidenten.
Door expertise te bundelen en operationele informatie te delen onder de lidstaten en daarbovenop te verrijken met aanvullende data, worden stappen gezet om deze schepen beter in kaart te brengen. Veel van deze schepen lopen nooit een haven binnen en blijven op zee opereren via ship‑to‑ship‑overslag, met alle risico’s van dien. Het principe van vrije doorvaart blijft essentieel, maar bemoeilijkt de handhaving.
EU-agentschappen versterken hun ondersteuning
EMSA gaf een update over haar diensten, met bijzondere aandacht voor de verdere uitbouw van de Remotely Operated Vehicle (ROV)-capaciteit. Deze systemen kunnen tot 3000 meter diep opereren en worden ingezet voor onderzoek en acties zoals het in kaart brengen van kabels, ankers en wrakstukken. België maakte de voorbije twee jaar al gebruik van deze diensten.
Het European Fisheries Control Agency (EFCA) presenteerde een tijdslijn voor nieuwe regelgeving en technologische tools zoals hydrofoons (via geluidsdetectie in kaart brengen van illegale visserij), DNA-kits (identificatie van vissoorten), satellietbeelden, Remote Electronic Monitoring (REM), drones (UAV’s) en artificiële intelligentie. Deze tools werden oorspronkelijk niet gemaakt met als doeleinde visserijcontrole, de nodige aanpassingen om hun inzet te optimaliseren worden nu doorgevoerd.
FRONTEX lichtte de mogelijkheden toe om hun vliegtuigen in te zetten voor diverse kustwachtfuncties. Deze toestellen leveren maritieme situationele beeldvorming, ze kunnen inzoomen op verdachte schepen en sturen beelden bijna real-time door naar het operatiecentrum aan land. Bij incidenten kunnen ze hun vliegschema snel aanpassen.
Energietransitie stelt nieuwe uitdagingen
De omschakeling naar niet‑fossiele brandstoffen zoals LNG, methanol, ammoniak en waterstof vraagt grote aanpassingen. Havens zijn nog niet volledig uitgerust en kennis over risico’s – zoals explosiegevaar of toxiciteit – moet verder worden opgebouwd. Hoewel de industrie vragende partij is, hinken infrastructuur, noodplanning en handhaving nog achterop. Toch biedt deze transitie ook kansen, en op zowel EMSA- als IMO‑niveau is al veel voorbereidend werk verricht.
Technologie en datatoegang
Nieuwe technologieën zoals RPAS-drones en satellietbeelden worden steeds geavanceerder, maar stuiten soms op praktische beperkingen. Zo is ‘Earth Observation’ niet continu beschikbaar en blijft het verkrijgen van vliegvergunningen complex door verschillen tussen exclusieve economische zones en vliegregelzones — een uitdaging die wijzelf maar ook landen zoals Roemenië ervaren.
Bij een lopend FRONTEX/EMSA‑pilootproject werden in een afgebakend gebied tot 90% minder GPS‑spoofingincidenten vastgesteld. Tegelijk wordt gewaarschuwd voor het gebruik van niet‑Europese cloudopslag en vragen lidstaten of de kosten voor LRIT‑data gedeeld kunnen worden. Een schip dat Europese wateren binnenkomt, komt immers niet alleen een land, maar heel Europa binnen.
Belang van opleiding en bijscholing
Door de snelle technologische evolutie wordt opleiding belangrijker dan ooit. E‑learnings bieden een efficiënte oplossing voor theoretische kennis, omdat ze flexibel zijn in tijd en plaats. De kwaliteit van opleidingen hangt vooral af van de expertise van de trainers. EMSA blijft hierin een referentie, met een ruim aanbod aan blended learning: online modules, live sessies, virtual reality en praktijkoefeningen.
